Европанын эң байыркы шаарларынын бири – Трирдин жүрөгүндө, кылымдарга туруштук берген кара таштуу зор эстелик турат. Бул – Porta Nigra, Рим империясынын түндүк дарбазасы. Бирок анын эң сырдуу бөлүгү көзгө көрүнбөйт. Дарбазанын төмөнкү катмарлары кылымдар бою жер алдында көмүлүп, тарыхтан дээрлик өчүп калган.

Porta Nigra биздин замандын 170-жылдары император Марк Аврелийдин доорунда курулган. Ал Augusta Treverorum шаарын коргогон эң ири дарбаза болушу керек эле. Бирок курулуш толук бүткөрүлгөн эмес. Таш блоктору толук бүтпөй, дарбаза механизмдерин орнотууга мүмкүн болбой калган. Ошентсе да, имарат узак убакыт пайдаланылган.

Рим империясы кулагандан кийин дарбаза бузулбай, тескерисинче, жаңы тагдырга ээ болду. XI кылымда бул жерде монах Симеон жашап, кийин Porta Nigra чиркөөгө айландырылган. Орто кылымдарда пол деңгээли көтөрүлүп, төмөнкү кабаттар атайылап топурак менен толтурулган. Натыйжада, рим доорундагы бүтүндөй 3-4 деңгээл жер алдында калып кеткен.

XIX кылымдын башында Наполеондун буйругу менен археологдор дарбазаны кайра рим стилине келтире башташат. Чиркөө толтурган топурак тазаланат. Натыйжада дүйнө жер астында катылган байыркы Porta Nigra менен кайра таанышат.

Бул эстеликтин көлөмү бүгүн да таң калтырат. Узундугу 36 метрге, бийиктиги дээрлик 30 метрге жетет. 7000ден ашуун оор таш блоктордон тургузулган бул курулуш, эң ири рим архитектуралык эстелик болуп эсептелет.

Porta Nigraнын сакталып калышы кокустуктун эмес, тарыхый трансформациянын жыйынтыгы. Чиркөөгө айланбаганда, ал да башка рим дарбазалары сыяктуу талкаланып кетмек. Бүгүн ал ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесинде жана өткөн менен бүгүнкү күндү бириктирген тирүү күбө катары жашоосун улантууда.