Түштүк Кореянын Жогорку соту өлкөнүн мурдагы президенти Юн Сок Ёлго карата чыгарылган өкүмдү күчүндө калтырып, аны сот адилеттигине тоскоолдук кылган деген айып боюнча жети жылга эркинен ажыратуу чечимин биротоло бекитти. Бул чечим өлкөнүн соңку саясий тарыхындагы эң олуттуу окуялардын бири болуп эсептелет. Анткени ал кызматтан четтетилгенден кийин бир нече оор кылмыш иштери боюнча жоопко тартылган биринчи президенттердин бири болуп калды.

Саясий кризистин башаты 2024-жылдын 3-декабрына барып такалат. Ошол күнү президент Юн Сок Ёл күтүүсүздөн өлкөдө аскердик абал киргизилерин жарыялаган. Ал мындай кадамды мамлекеттин коопсуздугуна коркунуч жаралганын жана оппозициянын аракеттери мамлекеттик башкарууну үзгүлтүккө учуратканын жүйө келтирип түшүндүргөн.

Бирок парламент бир нече сааттын ичинде президенттин жарлыгын жокко чыгарып, аны Конституцияга каршы келет деп тапкан. Өлкөдө массалык саясий нааразылык күчөп, укук коргоо органдары президенттин аракеттерине кылмыштык баа бере баштаган.

Кийинчерээк тергөөчүлөр жана прокуратура Юн Сок Ёлду кармоо боюнча соттун ордерин аткарууга аракет кылышкан. Бирок тергөө материалдарына ылайык, мурдагы президенттин коопсуздук кызматы жана анын жакын чөйрөсү укук коргоо кызматкерлеринин ишине тоскоолдук жаратып, ордердин аткарылышына мүмкүндүк берген эмес. Дал ушул окуя өзүнчө кылмыш ишинин негизин түзгөн.

Жогорку сот төмөнкү инстанциялардын бардык жүйөлөрүн мыйзамдуу деп таап, мурдагы президент сот адилеттигине атайылап тоскоолдук кылган деген бүтүмдү күчүндө калтырды.

Натыйжада, жети жылдык эркинен ажыратуу өкүмү өзгөрүүсүз калды, мурдагы президенттин даттануусу канааттандырылган жок, соттун чечими акыркы жана милдеттүү күчүнө ээ болду.

Белгилей кетүүчү жагдай, бул чечим Юн Сок Ёлго карата козголгон көптөгөн иштердин ичинен бирөө боюнча гана чыгарылды.

Эске салсак, Түштүк Кореяда мурдагы президенттердин сот жообуна тартылышы буга чейин да болгон.

Мисалы, мурдагы президенттер Пак Кын Хе коррупциялык иштер боюнча соттолуп, кийин мунапыс алган. Ли Мён Бак дагы паракорчулук жана кызмат абалынан кыянат пайдалануу боюнча түрмөгө кесилген. Ал эми Чон Ду Хван менен Но Тхэ У аскердик төңкөрүш жана коррупция үчүн жоопко тартылган.

Бирок Юн Сок Ёлдун иши өзгөчө болуп саналат. Ал демократиялык жол менен шайланган президент болуп туруп, өлкөдө аскердик абал киргизүүгө аракет кылганы үчүн жоопко тартылып жаткан биринчи мамлекет башчысы болуп калды.

Түштүк Кореянын азыркы демократиясы узак жылдар бою аскердик башкарууну баштан кечирген. 1960–1980-жылдары өлкөдө бир нече жолу аскердик төңкөрүштөр болуп, жарандык эркиндиктер чектелген.

Ошондуктан бүгүнкү күндө кореялык коом аскердик абал тууралуу ар кандай чечимдерге өтө этият мамиле кылат. Президенттин мындай кадамы демократиялык институттарга коркунуч катары кабыл алынып, бийликти күч менен сактап калууга аракет катары бааланган.

Юн Сок Ёл учурда жалпысынан сегиз кылмыш ишинин фигуранты болуп эсептелет. Алардын арасында, аскердик абалды мыйзамсыз жарыялоо, Конституцияны бузуу, кызмат абалынан кыянат пайдалануу, мамлекеттик органдардын ишине мыйзамсыз кийлигишүү, сот адилеттигине тоскоолдук кылуу жана башка айыптар бар.

Бул иштердин айрымдары боюнча соттук териштирүүлөр дагы эле уланууда жана алардын жыйынтыгында мурдагы президентке кошумча жаза дайындалышы мүмкүн.

Жогорку соттун бул чечими Түштүк Кореянын саясий турмушуна олуттуу таасир этери күтүлүүдө.

Биринчиден, бул өлкөдө мыйзам баарына бирдей экенин жана мурдагы мамлекет башчылары да жоопкерчиликтен качып кутула албасын көрсөттү.

Экинчиден, чечим коомдогу саясий бөлүнүүнү күчөтүшү мүмкүн. Юн Сок Ёлдун тарапкерлери бул иштер саясий мүнөзгө ээ экенин айтып келишсе, анын оппоненттери соттун чечимин демократиялык институттардын көз карандысыз ишинин далили катары баалашууда.

Үчүнчүдөн, бул окуя келечектеги президенттик жана парламенттик шайлоолордун жүрүшүнө, ошондой эле өлкөнүн ички саясий багытына олуттуу таасирин тийгизиши мүмкүн.

Түштүк Корея Азиядагы эң өнүккөн демократиялык мамлекеттердин бири жана АКШнын негизги союздаштарынын катарына кирет. Ошондуктан өлкөдөгү саясий туруктуулук региондогу коопсуздукка, Түндүк Корея менен болгон мамилелерге жана дүйнөлүк экономикага да түздөн-түз таасир этет.

Жогорку соттун акыркы чечими Түштүк Кореяда мыйзам үстөмдүгү жана сот системасынын көз карандысыздыгы сакталып жатканын көрсөткөн маанилүү учур катары бааланууда. Ошол эле учурда Юн Сок Ёлго карата калган кылмыш иштеринин жыйынтыгы өлкөнүн жакынкы жылдардагы саясий өнүгүүсүнө олуттуу таасир тийгизиши мүмкүн.