Сигирия – Шри-Ланканын жапжашыл жаратылышынын ортосунда, жерден 200 метрден ашык бийиктикте жайгашкан байыркы дүйнөнүн эң табышмактуу жана зор архитектуралык курулуштарынын бири. “Арстан аскасы” деп аталган бул гигант аска өзүнүн масштабы менен гана эмес, анын чокусунда бүгүнкү күнгө чейин сакталган 1500 жылдан ашык убакыт мурда курулган падышалык сарайдын урандылары менен да таң калтырат.

Бир караганда мындай жетүүгө кыйын жерде имараттар, бактар, бассейндер, фрескалар жана инженердик системалар болушу мүмкүн эместей сезилет. Бирок Сигирия – жомок эмес. Бул реалдуу археологиялык эстелик болуп, бүгүнкү күндө да изилдөөчүлөрдү, архитекторлорду жана туристтерди таң калтырып келет.

Касапа падыша тууралуу уламыш

Байыркы жазмаларга ылайык, б.з. V кылымдын аягында Касапа I өз атасы Дхатусенаны тактан кулатып, өлтүргөндөн кийин, мыйзамдуу мураскер болгон бир тууганы Могалланадан өч алуудан корккон. Коопсуз жай издеген падыша ушул жетүүгө кыйын асканы тандап, бул жерге бекемделген сарай-цитадель курдурган.

Коркуу сезими Шри-Ланка тарыхындагы эң улуу архитектуралык долбоорлордун бирине себеп болгон. Падыша асканын чокусун каралгыс резиденцияга айлантып, байкоо аянтчаларын, бассейндерди, такты залын, каналдарды жана күчтүү коргонуу системасын курдурган. Аскага кире беришти чоң таш арстан кайтарып турган. Бүгүнкү күндө анын буттары гана сакталган.

Байыркы инженердик керемет

Сигириянын эң таасирдүү жагы – анын жайгашкан жери гана эмес, инженердик чечимдери да. Асканын этегинде симметриялуу бактар, фонтандар, каналдар жана бассейндер жайгашкан. Бул жерде байыркы гидравликалык система бүгүнкү күнгө чейин иштеп келет.

Айрым фонтандар жаан-чачын мезгилинде азыркы технологиясыз эле иштей берет. Бул жер астындагы түтүктөрдөгү басымдын айырмасы аркылуу түшүндүрүлөт.

Чокусуна бара жаткан жолдо коноктор белгилүү фрескаларды көрүшөт. Анда сулуу аялдардын элестери өтө так жана реалисттик сүрөттөлгөн. Алардын жашы 1500 жылга жакын болсо да, түстөрү дагы деле ачык бойдон сакталган. Окумуштуулар бул аялдар ким болгонун – кудайларбы, хан сарай аялдарыбы же жрецтерби алигиче талашып келишет.

Табышмактар жана божомолдор

Касапа жеңилип, уламыш боюнча өз жанын кыйгандан кийин, Сигирия падышалык резиденция катары маанисин жоготкон. Кийин бул жерде буддист монахтар жашап, аны монастырга айлантышкан. Бирок ошол доор тууралуу так маалыматтар дээрлик сакталган эмес.

Айрымдар Сигирияны жөн гана чеп эмес, бийликтин жана кудайлык бийиктиктин символу болгон дешет. Башкалар болсо бул жер Касапага чейин эле ыйык жай, обсерватория же байыркы билим берүү борбору болгон деп божомолдошот.

Сигириянын мурасы

Бүгүнкү күндө Сигирия ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген жана Шри-Ланканын эң көп зыярат кылынган жерлеринин бири болуп саналат.

Чокусуна чыгуу оңой эмес, бирок жогору жактан ачылган көрүнүш жана байыркы сырга жакындагандай сезим бул сапарды унутулгус кылат.

Бул таш гигант бүгүн да суктанууну, суроолорду жана таң калууну жаратат. Мындай бийиктикте идеалдуу террасаларды ким курган? Курулуш материалдары кантип жеткирилген? Эмне үчүн фрескалар миң жылдап өңүн жоготкон эмес? Эмне үчүн асмандагы шаар курулган?

Балким, биз бул суроолордун баарына эч качан жооп таба албайбыз. Бирок дал ушунда Сигириянын сыйкыры жатат – ал бүгүнкү күнгө чейин сыр, күч жана улуулук тууралуу өз тили менен “сүйлөп” келет.