“Бул иш адилет жана объективдүү текшерилсин” деген өтүнүч менен Кыргызстанга аты белгилүү Айдаралиевдер №03-003-2025-06-01 кылмыш ишинин айланасында түзүлгөн кырдаалга байланыштуу Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаровго кайрадан кайрылышты.

Жабырлануучу Алмамбет Айдаралиевдин атасы Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген куруучусу, 3-класстагы мамлекеттик кеңешчи болгон, пенсионер Айдаралиев Болотбек Рысбекович кайрылуу жасады. Ал буга чейин да аталган иш боюнча тиешелүү мамлекеттик органдарга кайрылып келгенин, бирок көтөрүлгөн маселелер боюнча бүгүнкү күнгө чейин күтүлгөн жыйынтык болбой жатканын билдирүүдө.

Бул кайрылуу Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасына да мурда жөнөтүлгөнү жана 2026-жылдын 19-августунда катталгандыгы көрсөтүлгөн.

Айдаралиевдер Президент Садыр Жапаров бул маселеге терең көңүл буруп, тиешелүү кызматтарга иштин бардык жагдайларын калыс жана адилет текшерүүнү тапшырат же маселени өз көзөмөлүнө алат деп ишенишерин билдиришүүдө.

Кайрылууда негизги суроо катары: «Кыргызстанда мыйзам байланыштардын жана таасирдин алдында алсыз болуп калышы мүмкүнбү?» — деген суроо коюлган.

Эми Айдаралиевдер мамлекеттик органдардан бул суроого конкреттүү жооп жана мыйзам чегинде тиешелүү чара көрүлүшүн күтүп жатышат.
Төмөндө кайрылууга орун беребиз!

Кыргыз Республикасынын
Президенти С.Н.Жапаровго

КАЙРАДАН КАЙРЫЛУУ

Урматтуу Садыр Нургожоевич!

Сизге мурда Ички иштер органдарынын мурдагы ыкчам кызматкери, 1959-жылдын 15-сентябрында туулган Тишков Сергей Александровичке карата жүргүзүлүп жаткан № 03-003-2025-06-01 кылмыш ишин тергөөнүн айланасында түзүлгөн кырдаалга байланыштуу кайрылып жатам.

Буга чейин мен Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасына кайрылуу жөнөткөм, ал 2026-жылдын 19-августунда кабыл алынган, штрих-код № 1734083. Ошондой эле Бишкек шаардык сотунун 2026-жылдын 5-августундагы мыйзамдуу күчүнө кирген аныктамасы бар, анда С.А. Тишковго карата айыпталуучу статусунун мыйзамдуулугу ырасталган.

Ошол эле учурда, мендеги маалыматтарга ылайык, тергөө толук көлөмдө жүргүзүлбөй жатат, ал эми чындыкты аныктоо үчүн олуттуу мааниге ээ болгон бир катар жагдайлар иш жүзүндө тийиштүү процессуалдык баага ээ болбой калууда.

Өзгөчө көңүл О.Диденконун көрсөтмөлөрүнө бурулушу керек.

1998-жылы дал ушул О. Диденконун көрсөтмөлөрүнүн негизинде, негизги түшүнүүчү жана күбө катары менин уулум Айдаралиев Алмамбет Болотбековичтин соттолушуна олуттуу мааниге ээ болгон материалдар түзүлгөн. Бирок, О. Диденко сот отурумуна катышкан эмес, ал эми анын катышуусу тууралуу маалыматтарды С.А. Тишков берген.

Бүгүнкү күндө О. Диденко тергөө органдарына расмий түрдө төмөнкүлөрдү билдирүүдө: ал кароо учурунда катышкан эмес, тергөө аракеттерине катышкан эмес, документтерге кол койгон эмес жана менин уулумду эч качан жеке көргөн эмес. Мындан тышкары, ошол мезгилде ал Бишкек шаарынын ИИБсында улук иш кагаздарын жүргүзүүчү болуп иштеген, ал жерде ошол эле учурда С.А. Тишков кызмат өтөгөн.

Эгерде, бул көрсөтмөлөр ырасталса, анда принципиалдуу суроо келип чыгат: 1998-жылдагы иштин материалдарында анын кол тамгасы жана анын катышуусу тууралуу маалыматтар кандайча пайда болгон жана эмне себептен дал ушул материалдардын негизинде адам соттолгон?
Бул жагдай иш материалдарын мүмкүн болгон бурмалоону жана аны тергөөгө катышкан кызматкерлердин аракеттерин текшерүүнүн зарылдыгын түздөн-түз көрсөтөт. Бирок, О. Диденконун расмий көрсөтмөлөрүнө карабастан, тергөө органы ушул убакка чейин аларга тийиштүү процессуалдык баа берген эмес.

Кылмыш ишинин материалдарынын жоголушу да андан кем эмес маанилүү жагдай болуп саналат. Биздеги маалыматтарга ылайык, иштин материалдары белгилүү бир мезгилде жоголгон. Кийинчерээк аныкталган жагдайларды эске алуу менен бул жоготуу атайылап жасалган мүнөздө болгон-болбогонун аныктоо зарыл деп эсептейбиз.

Ушул убакыттын ичинде биз ишке тиешелүү документтерди, маалыматтарды жана далилдерди бөлүк-бөлүгү менен өз алдынча калыбына келтирүүгө аргасыз болдук. Натыйжада процессуалдык документтерди мүмкүн болгон бурмалоо фактыларына жана башка одоно мыйзам бузууларга ишарат кылган жагдайлар аныкталды. Бирок, азыркы учурда тергөө органы бул жагдайларга тийиштүү процессуалдык баа бербей, иш жүзүндө аларды өзүнчө текшерүүнүн предмети катары карабай жаткандай таасир түзүлүүдө.

Кылмыш ишинин материалдарында тергөө аракеттерине катышканын четке каккан адамдардын кол тамгалары коюлган документтер кандайча пайда болгонун, иштин материалдарын ким сактаганын, алар кандай жагдайларда жоголгонун жана калыбына келтирилгенин, ошондой эле далилдерди жашырууга же жок кылууга багытталган аракеттер болгон-болбогонун аныктоо принципиалдуу мааниге ээ деп эсептейм. Ошол эле учурда, айрым кызмат адамдары жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттары тарабынан тергөөнүн жүрүшүнө таасир этүү мүмкүн болгондугу жөнүндө маалымат мага жетти. Бул маалыматтардын чындыгын алдын ала ырастабастан, тергөө органдарынын ишине кайрылуулар, басым көрсөтүү же башкача кийлигишүү болгон-болбогонун аныктоо максатында аларды объективдүү текшерүү зарыл деп эсептейм. Ошондой эле, С.А.Тишковдун Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары, анын ичинде Германия Федеративдүү Республикасына чыгып кетиши мүмкүн экендиги жөнүндө маалымат бар. Колдо болгон маалыматтарга ылайык, Кыргызстандын чегинен тышкары анын аты менен байланышкан активдер жана коммерциялык кызыкчылыктар болушу мүмкүн.

Мен бул маалыматты текшерүүнү өтүнөм, анткени эгерде кылмыш куугунтугу жүргүзүлүп жаткан адам өлкөдөн тоскоолдуксуз чыгып кетсе, андан кийин тергөө жана сот үчүн жеткиликсиз болуп калса, мындай аракетсиздиктин кесепеттери кайтарылгыс болушу мүмкүн.
Мамлекет адегенде адамдын чыгып кетишине жол берип, андан кийин аны чет өлкөлөрдөн жылдап издөөгө мажбур болбошу керек.

Эгерде өлкөдөн чыгууга чектөө коюу үчүн мыйзамда каралган негиздер бар болсо, тиешелүү чаралар өз убагында жана мыйзамдын чегинде гана кабыл алынууга тийиш. 
Ушуга байланыштуу, аталган маалыматтарды текшерүүнү жана мыйзамда каралган негиздер болгон учурда тергөөдөн жана соттон качуу мүмкүнчүлүгүн болтурбоого багытталган зарыл процессуалдык чараларды көрүүнү өтүнөм.

Аныкталган документтерди мүмкүн болгон бурмалоо фактыларына, кылмыш ишинин материалдарынын жоголушуна, тергөө аракеттерине катышкан адамдардын билдирүүлөрүнө жана башка олуттуу мыйзам бузууларга тийиштүү укуктук баа берилбей калышын жол берилгис деп эсептейм.

ӨТҮНӨМ:

1.    Ушул кайрылууда баяндалган жагдайларды компетенттүү органдар тарабынан объективдүү текшерүүнү тапшырууну жана № 03-003-2025-06-01 кылмыш ишинин талаптагыдай тергелишин камсыз кылууну.

2.    Кылмыш ишинин материалдарынын жоголушунун жагдайларын текшерүүнү, аларды сактоо жана өткөрүп берүү үчүн жооптуу адамдарды аныктоону, ошондой эле документтерди атайылап жашыруу, жок кылуу же жоготуу белгилери болгон-болбогонун тактоону.

3.    О. Диденконун көрсөтмөлөрүнө, анын ичинде анын тергөө аракеттерине катышпагандыгы жана тиешелүү документтерге кол койбогондугу жөнүндө билдирүүсүнө тийиштүү процессуалдык баа берүүнү.

4.    Процессуалдык документтерди мүмкүн болгон бурмалоонун бардык аныкталган фактыларын жана мыйзамдардын башка одоно бузулуштарын текшерүүнү жана негиздер болгон учурда күнөөлүү адамдарды жоопкерчиликке тартууну.

5.    Кызмат адамдарынын жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарынын кылмыш ишин тергөөгө мүмкүн болгон кийлигишүүсү жөнүндө маалыматты текшерүүнү жана ырасталган учурда алардын аракеттерине тиешелүү укуктук баа берүүнү.

6.    С.А. Тишковдун Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары чыгып кетиши мүмкүн экендиги жөнүндө маалыматты текшерүүнү жана мыйзамда каралган негиздер болгон учурда анын тергөө органына жана сотко келүүсүн камсыз кылуу үчүн зарыл чараларды көрүүнү.

7.    Тергөөнүн объективдүүлүгүн жана көз карандысыздыгын камсыз кылууга жөндөмдүү башка компетенттүү органга тергөөнү өткөрүп берүү маселесин кароону.

8.    Ушул кайрылууну кароонун жыйынтыктары жана көрүлгөн чаралар жөнүндө мага мыйзамдарда белгиленген тартипте жазуу жүзүндө жооп берүүнү.

Урматтуу Президент!

Мен Сизге Кыргыз Республикасынын жараны жана өмүрүнүн олуттуу бөлүгүн мамлекетке арнаган адам катары кайрылып жатам. Азыр мен пенсионермин, Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген куруучусумун, 3-класстагы мамлекеттик кеңешчимин. Мен ар кандай мезгилдерди көрдүм, бирок өмүр бою мамлекетке жана мыйзамга ишенип келген адам катары өлкөнүн Президентине төмөнкү суроо менен кайрылууга туура келет деп эч качан ойлогон эмесмин:

КЫРГЫЗСТАНДА МЫЙЗАМ БАЙЛАНЫШТАРДЫН ЖАНА ТААСИРДИН АЛДЫНДА АЛСЫЗ БОЛУП КАЛЫШЫ МҮМКҮНБҮ?

Урматтоо жана кайрылуумдун объективдүү каралышына болгон үмүт менен 
Б.Р. Айдаралиев 
Пенсионер, Кыргыз Республикасынын Эмгек сиңирген куруучусу,
3-класстагы мамлекеттик кеңешчи

Бишкек шаары, Ленин району,
Самойленко көчөсү, 2-үй, 8-батир
Тел.: 0552576849