Жер титирөө дүйнөдө эң көп адам өмүрүн алган табигый кырсыктардын бири бойдон калууда. Кыргызстан да сейсмикалык коркунучу жогору өлкөлөрдүн катарына кирет. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюмунун (ДСУ) Европалык аймактык бюросунун маалыматына ылайык, Кыргызстандын дээрлик бардык аймагы күчтүү жер титирөөлөр болушу мүмкүн болгон аймак катары бааланат. Бул тууралуу Daily24.Kg жазып чыкты. 

ДСУнун маалыматына караганда, Борбор Азиядагы бир катар өлкөлөрдүн аймактары жогорку сейсмикалык активдүүлүк зонасында жайгашкан. Алардын арасында Кыргызстандын жана Тажикстандын дээрлик бардык аймагы, ошондой эле Казакстандын, Өзбекстандын жана Түркмөнстандын айрым бөлүктөрү бар. Мындан тышкары Түштүк Кавказ мамлекеттери да жогорку коркунучтагы аймактарга кирет.

Өзгөчө кооптуу аймактардын бири — Фергана өрөөнү. Бул аймак Кыргызстандын, Тажикстандын жана Өзбекстандын аймактарын камтыйт. Бул жерде жалпы саны 11 миллионго жакын адам жашайт. Калктын жыш жайгашуусу жана шаарлардын өсүшү жер титирөө болгон учурда тобокелдикти дагы жогорулатат.

ДСУнун билдирүүсүндө, 2000–2023-жылдар аралыгында дүйнөдө табигый кырсыктардан каза болгондордун жарымынан көбү жер титирөөлөрдүн кесепетинен көз жумганы айтылат. Бул жер титирөөлөрдүн адам өмүрүнө жана инфраструктурага тийгизген таасири канчалык чоң экенин көрсөтөт.

Уюм өзгөчө көңүл бурган шаарлардын бири — Түркиянын Стамбул шаары. Калкы 15 миллиондон ашкан мегаполис дүйнөдөгү эң активдүү жаракалардын бири болгон Түндүк Анатолия жаракасына жакын жайгашкан.

2025-жылы жарыяланган изилдөөлөргө ылайык, Мрамор деңизинин алдынан өткөн жараканын бөлүгү болжол менен 7 баллдык жер титирөөнү жаратышы мүмкүн. Окумуштуулардын баамында, жакынкы ондогон жылдар ичинде Стамбул аймагында мындай күчтөгү жер титирөөнүн болушу 40–60 пайызга чейин жетиши мүмкүн.

Бирок сейсмикалык коркунуч Түркия менен гана чектелбейт. ДСУ дүйнөдө ири сейсмикалык алкактар бар экенин белгилеп, мындай аймактарда алдын ала даярдык көрүү маанилүү экенин эскертет.

Уюмдун адистери 2023-жылы Түркия менен Сирияда болгон кыйраткыч жер титирөөлөрдөн кийин өзгөчө маанилүү сабак алынганын белгилешет. Алардын айтымында, ооруканалар жана башка маанилүү объектилер кырсыктан кийин да иштей алышы керек.

«Эгерде медициналык мекемелер жер титирөөнүн алгачкы мүнөттөрүндө эле иштен чыгып калса, миңдеген жабыркагандар өмүрү үчүн зарыл болгон медициналык жардамдан ажырашы мүмкүн», — деп билдирет ДСУ.

Адистердин айтымында, кырсыктын кесепеттерин жоюуга караганда алдын ала даярдык көрүү кыйла арзанга түшөт. БУУнун баалоосунда, жаңы ооруканаларды сейсмикалык туруктуулук талаптарына ылайык куруу долбоордун жалпы баасын 4 пайызга жетпеген өлчөмдө гана жогорулатат.

Ал эми учурда иштеп жаткан имараттарды бекемдөө алардын жалпы наркынын болжол менен 1 пайызына барабар болушу мүмкүн. Ошол эле учурда мындай чаралар имараттардын жер титирөөдөн кийин да ишин улантуу мүмкүнчүлүгүн кыйла көбөйтөт.

ДСУ Кыргызстан сыяктуу сейсмикалык активдүү аймактарда курулуш нормаларын сактоо, инфраструктураны бекемдөө жана калкты өзгөчө кырдаалдарга даярдоо адам өмүрүн сактап калууда маанилүү роль ойной турганын белгилейт.