Орусиядагы күйүүчү май рыногундагы абал курчуп баратат. Reuters агенттиги тараткан маалыматка ылайык, Москвадагы эң ири мунай иштетүүчү заводдордун бири болгон Капотнядагы ишкана дрондук чабуулдардын кесепетинен узак мөөнөткө, жылдын аягына чейин токтоп калышы мүмкүн. Айрым булактар оңдоо иштери кеминде алты айга созуларын билдиришүүдө. Бул кабар Орусиянын өзүндө эле эмес, анын күйүүчү майына көз каранды өлкөлөрдө да тынчсызданууну күчөттү.

Акыркы айларда украиналык учкучсуз аппараттар Орусиянын европалык бөлүгүндөгү бир катар мунай иштетүүчү заводдорду бутага алды. Натыйжада өлкө ичинде бензин менен дизелдин таңсыктыгы байкалып, баалар өсө баштады. Айрым аймактарда күйүүчү май сатууга чектөөлөр киргизилды. Ал тургай орус өкмөтү дизелдик отундун экспортун убактылуу токтотуу маселесин да карап жатканын билдирүүдө.

Бул жагдай Кыргызстанга дагы терс кесепетин тийгизбей койбойт. Анткени Кыргызстан мунай продуктуларынын басымдуу бөлүгүн Орусиядан импорттойт. Демек, коңшу өлкөдөгү ар кандай көйгөй биздин рынокко сөзсүз түрдө таасир этет. Бирок азырынча дүрбөлөңгө түшүүгө негиз жок.

Эксперттердин баамында, жакынкы мезгилде Кыргызстанда күйүүчү майдын кескин тартыштыгы жаралышы күмөн. Себеби өлкөгө күйүүчү майды ташыган компаниялар белгилүү көлөмдөгү резервдерди кармап турушат. Мындан тышкары, Евразия экономикалык биримдигинин алкагында Кыргызстан үчүн өзүнчө жеткирүү механизмдери да каралган.

Ошентсе да баалардын өсүшү толук мүмкүн. Эгер Орусияда ички суроо-талап күчөп, өндүрүш көлөмү төмөндөй берсе, экспортко жөнөтүлүүчү күйүүчү май азаят. Натыйжада Кыргызстанга келген бензин менен дизелдин өздүк наркы көтөрүлүп, бул акырында май куюучу жайлардагы баага таасирин тийгизет.

Өзгөчө дизелдик отун боюнча тобокелдик жогору. Анткени дизель айыл чарбасында, жүк ташууда жана курулуш тармагында кеңири колдонулат. Анын кымбатташы жалаң гана айдоочуларга эмес, азык-түлүктүн баасына чейин таасир этет. Башкача айтканда, күйүүчү майдын наркынын өсүшү бүтүндөй экономика боюнча чынжыр реакциясын жаратышы мүмкүн.

Бүгүнкү күндө Кыргызстан үчүн негизги коркунуч – күйүүчү майдын тартыштыгы эмес, анын баасынын акырындап жогорулашы. Эгер Орусиядагы мунай инфраструктурасына чабуулдар уланып, экспортко жаңы чектөөлөр киргизилсе, күз-кыш мезгилине карай биздин рынок дагы басымды сезе баштайт.

Ошондуктан Москвадагы мунай заводуна байланышкан окуяны жөн гана Орусиянын ички көйгөйү катары кароо жаңылыштык. Глобалдашкан экономика шартында бир өлкөдөгү өндүрүштүк көйгөй жүздөгөн чакырым алыстыкта жайгашкан мамлекеттердин да капчыгына таасир этет. Кыргызстан үчүн азырынча коңгуроо кагылган жок, бирок рыноктогу кырдаалды кылдат көзөмөлдөп туруу зарыл. Анткени күйүүчү май маселеси – экономикадагы туруктуулуктун эң маанилүү көрсөткүчтөрүнүн бири.