Эмне үчүн дүйнөдөгү эң терең “тозоктун үнү” аталган скважинаны жаап салышкан?

Кольский жарым аралынын тереңинде диаметри болгону 23 сантиметр болгон тешикти жаап турган бетон капкак бар. Бир караганда анда өзгөчө эч нерсе жоктой көрүнөт. Кадимки кудуктар андан да чоң болот. Бирок бул люктун астында 12 262 метр тереңдикке чейин бургуланган гиганттык скважина жашырылып турат. Мындай бургуланган өтө терең тешиктин рекордун эч ким жаңылай алган жок.

Бирок эмне үчүн ондогон жылдар бою эмгек жана чоң ресурстар жумшалган бул уникалдуу объектти жаап салышкан?

Бул Кольский жарым аралында жайгашкан дүйнөдөгү эң терең скважина 1970-жылы СССРде башталган илимий долбоор болгон. Анын негизги максаты Жер кыртышы менен мантиясынын ортосундагы терең катмарлардан түз үлгүлөрдү алуу эле.

Көп жылдык эмгектин натыйжасында бургулоо 12 262 метр тереңдикке жетип, дүйнөлүк рекорд койгон. Бирок бул сан Жердин көлөмүнө салыштырганда өтө аз. Себеби Жердин радиусу болжол менен 6371 км. Демек, 12 км бул планетанын жалпы өлчөмүнө салыштырганда өтө эле жука катмарды гана түзөт.

Бургулоо учурунда окумуштуулар бир катар күтүлбөгөн ачылыштарды жасашкан. Мисалы, 7 км тереңдикте суу табылган. Ал эми теория боюнча ал жерде кургак гранит болушу керек эле. Ошондой эле температура болжолдонгондон кыйла жогору болуп, 12 км тереңдикте 180 °Cге жеткен. Мындай шарттарда металл түтүктөр ийилип, жабдуулар бат бузулган.

Илимпоздордун негизги максаты болгон мантияга жетүү ишке ашпай калган. Себеби тереңдик көбөйгөн сайын температура жана басым кескин жогорулаган. Ал эми азыркы технологиялар мындай шарттарда узак убакыт иштөөгө толук мүмкүнчүлүк бербейт. Мындан тышкары, долбоор таза илимий болгондуктан, түз экономикалык пайда алып келбеген.

СССР тарагандан кийин каржылоо азайып, 1992-жылы бургулоо токтотулган. Кийин объект коопсуздук максатында жабылып, скважинанын оозу металл капкак менен бекитилген.

Интернетте кеңири тараган “скважинадан тозоктун үндөрү чыккан” деген уламыш да бар. Бирок бул окуя илимий далилдерге негизделген эмес. Көпчүлүк изилдөөчүлөр аны 1980–1990-жылдары тараган сенсациялык медиалык миф деп эсептешет.